صنایع تبدیلی و تکمیلی بخش کشاورزی به صنایعی گفته می شود که به فرآوری و عمل آوری محصولات کشاورزی می پردازد و به عبارت دیگر با زیرمجموعه این بخش ارتباط مستقیم دارد و فرآیند تولید مواد کشاورزی را کامل می کند.
نقش صنایع تبدیلی و تکمیلی در توسعه بخش کشاورزی و ایجاد ارزش افزوده این بخش بسیار سازنده و مهم و از جهات زیر قابل بررسی است:
۱) کاهش ضایعات: هم اکنون ضایعات بخش کشاورزی حدود ۳۰ درصد است که ارزش این حجم از ضایعات، متاسفانه تا رقم ۵ میلیارد دلار در سال برآورد می شود. به همین جهت گسترش صنایع تبدیلی و تکمیلی می تواند با فرآیندهایی چون فرآوری در بسته بندی یکی از موثرترین گزینه های کاهش این حجم از ضایعات باشد.
۲) افزایش اشتغال: ایجاد صنایع تبدیلی و تکمیلی در مناطقی که از اقتصاد کشاورزی برخورداند فرصت های شغلی و سرمایه گذاری مناسبی را به ویژه در مناطق روستایی فراهم نموده و ضمن جلوگیری از بیکاری های فصلی در اشتغال روستاییان و جلوگیری از مهاجرت آنها به شهرها در ارزش افزوده بخش کشاورزی موثر است.
۳) توسعه صادرات: بدون تردید گسترش صنایع تبدیلی و تکمیلی با فرآورده های محصولات کشاورزی و افزایش ماندگاری این محصولات موجب مزیت رقابتی و افزایش صادرات می شود.
۴) کاهش ریسک در بخش اقتصادی: با توجه به ارتباط مستقیم تولید کشاورزی با شرایط محیطی و اقلیمی و ریسک پذیر بودن فعالیت های این بخش توسعه صنایع تبدیلی و تکمیلی علاوه بر افزایش درآمد کشاورزان، باعث تنظیم بازار و ثبات قیمت ها می شود.
۵) تکمیل زنجیره بازاریابی: با گسترش صنایع تبدیلی و تکمیلی، ضمن ایجاد اشتغال برای فارغ التحصیلان این بخش، با ایجاد تنوع در محصولات کشاورزی قدرت پاسخگویی بازار را برای انواع سلیقه های مختلف فراهم نموده و زنجیره بازاریابی را تکمیل می نماید.

نقش ها و مزایای صنایع تکمیلی در تولید:
۱) کاهش ضایعات کشاورزی و افزایش سطح تولید:

۲) افزایش اشتغال و پیشگیری از مهاجرت روستاییان به شهرها:

۳) افزایش مزیت رقابتی برای صادرات:

۴) کاهش ریسک در بخش اقتصادی کشاورزی:

۵) تکمیل زنجیره بازاریابی:

بدون تردید ایجاد صنایع تبدیلی یکی از سودمندترین ارتباطات بین دو بخش صنعت و کشاورزی است. این صنایع باعث کاهش میزان بیکاری‌های دائمی ‌و فصلی در مناطق روستایی می‌شود. همچنین زمینه مناسب جهت توسعه بخش کشاورزی را فراهم می‌کند و به افزایش تولیدات، بهره‌وری، ایجاد فرصت‌های شغلی، تامین نیازهای اساسی، پیوند با دیگر بخش‌های اقتصادی و کاهش نابرابری‌های منطقه‌ای منجر خواهد شد. لذا اینگونه صنایع می‌تواند پیش نیاز استراتژی صنعتی شدن و تامین‌کننده امنیت غذایی در کشور باشد.
این موضوع در برنامه‌های مختلف توسعه مورد توجه قرار گرفت و در برنامه پنجم نیز ایجاد ظرفیت‌های جدید برای فرآوری ۲۵ میلیون تن محصولات کشاورزی پیش‌بینی شده است.
صنايع تبديلي به دليل به کارگيري محصولات کشاورزي به عنوان مواد اوليه مي‌تواند عاملي براي استفاده بهتر از اين محصولات تلقـي گـردد. بـسياري از محـصولات کـشاورزي داراي زمان توليد و مصرف متفاوتي مي‌باشند. توليد يا برداشت آنهـا معمـولاً در يـک زمـان مشخص و کوتاه ولي مصرف در زمان طولاني تري صورت ميگيرد. صنايع تبديلي مـي‌توانـد با حفظ و نگهداري محصولات در آنها به گونـه اي تغييـر و تبـديل ايجـاد نمايـد کـه امکـان مصرفشان در طي سال ميسر باشد.
ايجاد و گسترش صنايع تبديلي داراي برخي اثرهاي اقتصادي از جمله ايجـاد ارزش افزوده، ايجاد اشـتغال، ايجـاد درآمـدهاي ارزي و همچنـين اسـتفاده بيـشتر از محـصولات کشاورزي و بهاين ترتيب جلوگيري از اتلاف و ضايع شدن محصولات مي‌گردد.
گسترش صنايع تبديلي از دو جنبه، الف- ارزش افزوده ايجاد شده در بخش، صـرف افزايش ارزش افزوده هاي خود بخش مي‌شود و ب- به دليل رابطه اي که با بخش‌هاي ديگر دارد موجب ايجاد ارزش افزوده در اين بخش‌ها مي‌گردد. از آنجـايي کـه صـنايع تبـديلي از محصولات کشاورزي به عنوان ماده اوليه استفاده مي‌نمايد، گسترش و توسعه صنايع مـذکور موجب افزايش توليد و يا افزايش استفاده از توليدات گرديده و به طـور غيرمـستقيم ايجـاد ارزش افزوده خواهد نمود.

طبقه بندي صنايع تبديلي و تکميلي:
الف- محصولات دامي
صنايع تبديلي و تکميلي دامي شامل: 1- فرآورده هاي لبني ٢- کـشتارگاه دام و طيور 3- بسته بندي گوشت و مرغ ٤ –فرآورده هـاي گوشـتي مـي‌باشـد.

ب- محصولات شيلاتي
١-کنسرو ماهي ٢- عمل‌آوري ماهي و ميگو ٣- پـودر مـاهي

ج- محصولات زراعي
١- آردسـازي 2- برنجکوبي ٣- رب گوجه فرنگي 4- بسته بندي غلات و حبوبات ٥- ماکاروني ٦- کيک و کلوچـه ٧- آرد گنـدم و بـرنج ٨- ترشـي‌هـا و شـوري‌هـا ٩- روغـن‌کـشي از دانـه هـاي خـام ١٠- فرآورده هاي سيب زميني و ….

د- صنايع محصولات باغي
١- بسته بندي خرمـا ٢- بـسته بنـدي و عمل آوري پسته ٣- خـشکبار ٤- عرقيـات و اسـانس ٥- لواشـک ٦- بـسته بنـدي ميـوه 7-کمپوت ٨- فرآورده هاي زيتون ٩- بسته بندي زعفران ١٠- گياهان دارويي ١١- سـاير (توليد سرکه،آبليمو، مربا، بسته بندي چاي، بسته بندي قارچ و …..) مي‌باشد.

نمونه مثال از صنایع تبدیلی مذکور:

  • احداث واحد بسته بندی خرما
  • تولید شیره خرما
  • تولید قند مایع از خرما
  • تولید سس خرما
  • احداث واحد بسته بندی گوشت و مرغ
  • احداث واحد فرآورده های لبنی پاستوریزه
  • فیش برگر و سوریمی
  • احداث واحد بسته بندی خشکبار و میوه جات
  • تولید کنسرو تن ماهی
  • تولید پودر ماهی و ضایعات
  • کشتارگاه صنعتی مرغ